Category: schrijven

“Kill your darlings,” zegt men wel vaker. Dat concept ga ik ook bespreken, maar in dit geval over de wanhoop die je kan voelen wanneer je merkt dat een verhaal nergens heengaat. Ik heb altijd gedacht dat het betekende dat ik het de prullenbak in moest gooien, maar eigenlijk klopt dat niet.

Ik werk momenteel aan een verhaal waarbij ik zelden verder geraak dan enkele duizenden woorden. Het is vooral deprimerend wanneer ik naar het woordenaantal kijk – 20.000 – en dan zie hoeveel woorden ik voor een ander verhaal heb geschreven waar ik nog maar een half jaar aan werk – 85.000.

CUt the counting

Dat gedemotiveerde gevoel helpt niet. In tegendeel. Als je steeds meer op je woordenaantal begint te letten, lijk je nooit veel verder te geraken. Om eerlijk te zijn, zijn er soms eenmaal verhalen waar je niet meer dan enkele duizenden woorden uit krijgt. Iets wat ik zelfs moest leren: niet alle verhalen worden een boek. En dat hoeft ook niet. Je kan evengoed een novella uitbrengen met honderd pagina’s.

Als je verhaal goed zit, zullen lezers het sowieso geweldig vinden. Bovendien zoeken sommige mensen korte boeken omdat ze niet graag dikke boeken lezen, en kan jouw verhaal daar de oplossing voor zijn. Een boek hoeft niet per se dik te zijn om goed te zijn. Maar genoeg daarover, woordenaantallen wil ik in de toekomst iets gedetailleerder bespreken.

van passie naar realisatie

Ik heb meestal de neiging mijn plannen volledig op te geven wanneer het schrijven niet meezit. Soms denk ik maandenlang dat ik aan een verhaal zal beginnen, om dan na een tijd te beseffen dat het niet gaat werken.

Meestal ben ik dan ontzettend enthousiast over een concept – in sommige gevallen leg ik het hele plot zelfs uit aan mijn beste vriendin – om na een tijd te realiseren dat ik er toch niet aan zal verder schrijven. Niet omdat het een slecht verhaal is. Ik vóel simpelweg dat ik de woorden niet uit mijn vingers ga kunnen trekken. Het ziet er allemaal heel mooi uit in mijn gedachten, maar zal nooit terechtkomen op de pagina’s van een boek. Dat betekent niet dat ik het nooit meer kan gebruiken natuurlijk!

In sommige gevallen merk je dus dat er niks in je verhaal zit. In andere gevallen – en de meest frustrerende gevallen naar mijn mening – krijg je geen woorden op je blad, maar je moet en zal dat verhaal toch schrijven. Ik zit al drie jaar met een concept in mijn hoofd waarbij ik niet verder geraak dan 25.000 woorden. En hoewel ik weet dat het personage nog zoveel moet meemaken, heb ik géén idee hoe ik dat in godsnaam in 55.000 woorden moet neertypen. Het antwoord daarop?

Doe het niet. Er is niks frustrerender dan vastzitten in een verhaal, en niet weten hoe je het in hemelsnaam moet oplossen. Soms heb je gewoon tijd nodig om het verhaal in je hoofd te ontwikkelen.

Laten we even doen alsof ik werk aan een boek over een meisje dat als robot tussen de mensen leeft en haar identiteit niet mag blootgeven. Ik weet zogezegd dat ik het verhaal erg graag wil vertellen omdat ik een bepaalde boodschap wil overbrengen. Toch lukt het me niet. Dat kan aan verschillende zaken liggen, en ik ga drie situaties opsommen die ik zelf al heb meegemaakt. Dus als jij in hetzelfde schuitje zit, high five!

• Je kent je personages niet.
  Je wil aan een verhaal beginnen en het is geweldig leuk om te schrijven, maar eigenlijk weet je niet goed genoeg hoe je personages in elkaar zitten. Hoe zouden ze reageren op bepaalde situaties? Wat maakt hen anders dan anderen? Hoe zien ze eruit? Wat zouden ze eten als ze een allerlaatste maaltijd mochten uitkiezen? Het kunnen de vreemdste vragen zijn, maar als je je personage nog niet goed kent, weet je het antwoord op die vragen niet. Zelfs al zou je personage zeggen dat die als laatste maaltijd nog liever toiletpapier eet dan zijn favoriete eten, is het nog steeds een representatie van hun persoonlijkheid. En als je daar geen idee van hebt, zit je vaak vast omdat je niet kent waar je over schrijft.

• Je weet onvoldoende over het onderwerp waarover je vertelt.
  Als je bepaalde zaken op regelmatige basis moet bespreken, is het van essentieel belang – lekker dramatisch gezegd, ik weet het – dat je er meer over opzoekt. Stel dat ik bijvoorbeeld niet veel weet over de robots van deze tijd, dan zoek ik er best veel over op voor ik aan mijn verhaal begin. Van boeken lezen tot documentaires kijken en zelfs met specialisten praten. In sommige gevallen – als het eerder gaat over emoties en psychische situaties – kan het erg helpen om gesprekken aan te gaan met mensen die er zelf ervaring mee hebben. Als je de wereld kent waarover je schrijft, schrijf je veel vlotter. Waarschijnlijk daarom dat elk young-adult hoofdpersonage gepassioneerd klassieke boeken leest…

• Je weet wel waar je verhaal over moet gaan, maar weet nog niet zeker hoe het zal lopen.
  Soms begin je aan een verhaal, en heb je na enkele schrijfsessies nog geen idee wat er hoort te gebeuren tussen het begin en het einde. Je weet wel wie je personage in het begin is, en hoe het zal worden, maar alles daartussen is een mysterie. Frustrerend, want je vindt je verhaal negen kansen op tien geweldig en wil dat het lukt.

Wachten, en wachten én wachten

Het is nooit gegarandeerd dat een verhaal zal lukken, maar geef het niet per se op. Laat je verhalen op de achtergrond sidderen terwijl je verdergaat met andere zaken. Soms moet je inspiratie vinden die je op dat moment nog niet hebt, en soms heb je gewoon de tijd nodig om het verhaal in je hoofd vorm te geven. Af en toe is de oplossing voor dit probleem heel tegennatuurlijk: schrijf niet.

Ik heb op dit moment twee boeken op me liggen wachten met volledige plotlijnen. Die plotlijnen en verhaallijnen kan ik nu eender welk moment eenvoudig veranderen, omdat ik nog niet aan het schrijven ben. Bij mijn ene boek heb ik zelfs maar enkel het eerste deel van het boek geschreven, omdat ik mezelf de tijd wil geven om het tweede deel te bedenken. Dus ik zweer het je, je hoeft niet per se op te geven op een verhaal wanneer je niet verder geraakt dan enkele woorden. Het kan al meer dan voldoende zijn om te wachten. Geen geweldig concept voor een enthousiaste schrijver, maar verrassend effectief.

Hoe je aanvoelt of een verhaal ooit zal werken of niet weet ik niet. Dat zit echt puur in je binnenste. Het is je zesde zintuig bij wijze van spreken. Je voelt dat zo’n verhaal op papier moet worden geschreven, al is het enkel voor jezelf.

Als je een verhaal hebt dat je per se wil waarmaken, en toch telkens weer opzijschuift, kan tijd de ideale oplossing zijn. Hopelijk vind je na die tijd de inspiratie die je zocht!

Sincerely,
Me

---

Schrijf je zelf en zoek je naar goede en deftige tips over schrijven? Ik raad je deze drie zaken aan:
Reedsy
Abbie Emmons
Masterclass

Wanneer je jong begint te schrijven en toch realistische onderwerpen wil aanhalen, besef je niet altijd dat wat je schrijft niet overeenkomt met wat je bedoelt. Zo schreef ik een heel verhaal, om dan te realiseren dat niemand in een normale situatie zoals het hoofdpersonage zou denken.

Zo schreef ik een concept op mijn dertiende een boek over een relatie met een agressieve partner, maar had ik door een gebrek aan realiteitsbesef geen idee dat het niet half zo romantisch was als het in mijn hoofd leek.

Blind door romantiek

Trigger Warning: Huiselijk geweld

Als dertienjarige had ik een eigen logica, die me op vele vlakken aan After van Anna Todd doet denken. Iemand gedraagt zich even lief en romantisch? Al hun slechte daden worden uit de geschiedenisboeken gewist. Ik had oprecht niet door dat ik scènes schreef die in het echt ontzettend problematisch bleken, en verre van schattig of romantisch. Ik zet hieronder een fragment uit het verhaal, maar dat kan je gerust overslaan:

“Hoe kan het toch dat je dat gewoon doet? Zonder er bij na te denken?” Ik snap Mo soms niet. Hij heeft er altijd spijt van, maar toch doet hij het steeds opnieuw.       
“Op die momenten voel ik niets, echt helemaal niets. Ik heb dan een woedeaanval, vaak weet ik zelf niet waarom ik ben dan gewoon zo, tja, triest. Ik blijf er eigenlijk redelijk rustig onder maar ik uit mijn woede op zo’n moment met geweld. Die woede komt meestal van alle fouten die ik in mijn leven gemaakt heb.” Mo draait zijn hoofd naar me toe en kijkt me recht in de ogen aan. “Waarom was je vandaag dan zo triest?” vraag ik.
Mo houdt er niet van om over deze dingen te praten. “Mijn ouders respecteerden me vroeger niet. Ze kwamen nooit naar mijn optredens of spreekbeurten, ze gaven me geen complimenten en negeerden het als ik een tien had voor mijn rapport. Van jongs af aan voelde ik me ongewild en overbodig. Ik was kwaad dat ik nooit de ouders had die jij had. Of hebt. Dat heb ik nog steeds, vaak ben ik daarom zo triest. Ik sloeg door.”

Hij staart naar het plafond en gaat verder: “Ik voelde me hopeloos en schuldig. Ik zag Lucas bedreigend kijken, hij daagde me uit. Ik kon er niet meer tegen. Ik schoot. Ik schoot, alsof, mijn leven er van afhing. Ik was zo bang! Ik had misschien zelfs meer schrik dan de slachtoffers. Daarna veranderde die schrik weer in woede. ” Mo verafschuwt zichzelf, dat kan je gewoon van zijn gezicht aflezen. Ik weet zelfs niet of ik verder wil luisteren. Maar hij kan er niets aan doen!
Mo balt zijn vuisten. “Het is allemaal mijn schuld!” Hij schudt zijn hoofd en kijkt verdrietig.
Ik zeg niets. Wat hij zegt klinkt zo harteloos en onmenselijk.  Maar ik kan er niet tegen. Tegen dit, Mo die zit te huilen. Dat is ondraaglijk voor mij. “Kan je er niets tegen doen? Kan ik misschien eens met Lucas gaan praten? ,” zeg ik uiteindelijk.
“Nee, ik wil niet dat je met hem gaat praten. Als hij me niet bedreigd had zouden die mensen nu niet dood zijn en dan had jij geen last van je arm.  
“Ja, ik weet het,” zucht ik en ik zet me een beetje rechter. Ik kan Lucas nu wel vervloeken. “Ik weet niet wat me plots bezielde. Oh, het spijt me echt.” Mo snikt en begint te huilen. Oh, neen. Hier kan ik niet tegen.

Naast het feit dat dit niet geweldig is geschreven – ik was dertien op dat moment – vind ik het zelf als twintigjarige lachwekkend hoe onbenullig ik over deze zaken schreef. Het hoofdpersonage werd neergeschoten door haar vriend, maar zij beschuldigt de jongen die haar vriend uitdaagde, alsof Mo niet zelf besliste om de trekker over te halen. En de seconde dat Mo begint te huilen, begint ze hem gerust te stellen, terwijl die haar heeft néérgeschoten.

Als je de bovenste alinea’s las en je afvroeg wat ik als dertienjarige in hemelsnaam dacht, dan zijn we alvast met twee. Al die elementen vallen te wijten aan een gebrek aan realiteitsbesef.

“Die woede komt van alle fouten”

“Ik uit mijn woede op zo’n moment met geweld. Die woede komt meestal van alle fouten die ik in mijn leven gemaakt heb.”

Eerst en vooral… Mo jammert hoe slecht hij zich over alles voelt. Hij zegt dat het allemaal zijn fout was en bladibla, maar het eerste wat hij doet, is zijn fouten aan een probleem uit het verleden linken. Oké, hij voelde zich slecht door alle fouten die hij in zijn leven maakte, maar is dat nu echt het eerste feit dat je naar bovenhaalt wanneer je je vriendin hebt neergeschoten?

“Mijn ouders respecteerden me vroeger niet. […] Ik was kwaad dat ik nooit de ouders had die jij had. Of hebt. Dat heb ik nog steeds, vaak ben ik daarom zo triest.”

Dan komt daar nog eens bij dat hij haar half meedeelt dat het eigenlijk deels haar fout is, want zij heeft de ouders die hij niet heeft, en dat argument gebruikt hij dan ook om haar empathie te winnen. Dit zijn zaken die je je personage kan laten denken, of zaken die je in de scènes kan laten blijken zonder het effectief letterlijk te zeggen. Want eerlijk… Mo klinkt door deze argumenten als een klootzak die zelfs zijn eigen schuld naar een ander toeschuift.

“Ik had meer schrik dan de slachtoffers”

“Ik zag Lucas bedreigend kijken, hij daagde me uit. […] Ik schoot alsof mijn leven er van afhing. Ik was zo bang! Ik had misschien zelfs meer schrik dan de slachtoffers.”

“Als hij [Lucas] me niet bedreigd had zouden die mensen nu niet dood zijn en dan had jij geen last van je arm.“

Ik weet dat ik jong was toen ik dit schreef, waardoor ik zijn woorden in perspectief kan stellen, maar wauw, Mo, je klinkt echt als een jongen zonder ruggengraat die absoluut niet nadenkt over wat hij doet of zegt voor hij het doet of zegt. Jíj had meer schrik dan de slachtoffers? Ik denk dat we in dit geval kunnen vaststellen dat Mo mentaal problemen heeft waardoor hij zaken ziet die er niet zijn en de schuld niet op hem kan nemen – wat een goed verhaal zou kunnen worden als ik het zo had bedoeld vanaf het begin.

“Hij kan er niks aan doen”

Mo verafschuwt zichzelf, dat kan je gewoon van zijn gezicht aflezen. Ik weet zelfs niet of ik verder wil luisteren. Maar hij kan er niets aan doen!

“Waarom heeft hij jou zo uitgedaagd,” fluister ik in stilte, zodat Mo het niet kan horen. Ik kan Lucas nu wel vervloeken.

Mo snikt en begint te huilen. Oh, neen. Hier kan ik niet tegen.                      

En zo kan ik nog wel een tijdje verder gaan. De conclusie is dat ik niet volledig nadacht bij mijn logica op dat moment. Als je er nu naar kijkt vanuit een ander perspectief ziet het er overduidelijk uit als een relatie waarbij iemand mishandeld wordt en de partner na een tijd begint te geloven dat het helemaal zijn schuld niet is. Als hij huilt probeert ze meteen de schade te beperken, en hij gebruikt de regels uit het handboek der manipulators: zeggen dat het allemaal jouw schuld is, om dan te vervolgen waarom het eigenlijk níet jouw schuld is.

Wat heeft dit met realiteitsbesef te maken?

Ja, er zijn nog andere manieren waarop realisme in je verhaal kan mislopen, maar dit is een voorbeeld ervan, waarbij je iets schrijft vanuit een bepaald startpunt en pas achteraf ziet dat het helemaal niet zo romantisch was als het in je hoofd leek. Want ik dacht toen dat dit romantisch was. Iemand waarvoor jij de boei bent, koste wat het kost. Ik had terwijl ik eraan werkte absoluut geen idee dat ik ontzettend problematische kenmerken beschreef. Zo schreef ik zelfs dat hij haar geslagen had in een woedebui, en dat het allemaal de schuld was van Lucas omdat die Mo verdrietig had gemaakt.

We zaten gewoon gezellig voor de televisie toen hij plots begon te roepen en te tieren. Ik ging bij hem staan om hem te bedaren, tot hij me plots, neersloeg. Mijn neus bloedde verschrikkelijk. Hij keek zelfs niet geschrokken of schuldig, hij keek kwaad. Toen ik mezelf – wankelend – terug rechtzette greep hij uit de kast een geweer en richtte het op mij. Gewoon uit het niets. Ik was doodsbang en wou beginnen huilen. Op dat moment wist ik dat er iets mis was. Hij wist gewoon niet hoe hij zijn verdriet anders moest oplossen, omdat hij thuis nooit anders heeft geweten. “Mo, rustig,” suste ik met een trillende stem. Mijn hoofd tolde en ik zag de dood al voor me. “Hou je kop toch, je weet niet hoe het is om iedereen kwijt te raken, laat me gewoon, verdomme, met rust!” Hij schreeuwde zijn woede uit. Uit het niets begon hij te huilen. Gewoon te huilen, hopeloos te huilen. […] “Hoe kan het dat iemand dat me nog maar drie jaar kent, me beter kennen dan iedereen die me al heel mijn leven kent?” zei hij toen hij gestopt was met snikken.

Als je het leest zoals het uiteindelijk uitdraaide, is het best een triest verhaal. Dus wanneer je schrijft, zou ik zeggen dat je zeker oplet of je woorden op dezelfde manier overkomen als je eigenlijk bedoelt. Want zoals je merkt, is dat dus niet altijd zo.

Sincerely,
Me

---

Schrijf je zelf en zoek je naar goede en deftige tips over schrijven? Ik raad je deze drie zaken aan:
Reedsy
Abbie Emmons
Masterclass